14 Seveso-bedrijven maar brandweer heeft geen inzetbaar gaspakkenteam: hoe veilig is onze regio nog?

Dat is extra zorgelijk in een regio met veel chemische en industriële risico’s. In het regionale toezichtskader worden veertien Seveso-bedrijven genoemd. Dat zijn bedrijven waar grote hoeveelheden gevaarlijke stoffen aanwezig kunnen zijn. Van die veertien zijn er zes van de hoogste en gevaarlijkste categorie. Als daar iets misgaat is er een serieus en groot probleem. Daarnaast worden gevaarlijke stoffen dagelijks over de weg, het spoor en door buisleidingen vervoerd.

Over de A67 bijvoorbeeld worden niet alleen brandbare vloeistoffen en gassen vervoerd, maar kunnen ook transporten plaatsvinden met stoffen uit de zwaarste categorie toxische gassen, GT5. Daarvoor geldt chloor als voorbeeldstof. Juist bij dergelijke incidenten kan snelle inzet van volledig beschermde gaspakdragers van levensbelang zijn.

Van dertig minuten naar ruim twee uur

Op 31 augustus kwam rond 20.15 uur bij een metaalbedrijf aan de Hurksestraat in Eindhoven salpeterzuur vrij. Gele dampen hingen boven het bedrijf en omliggende bedrijven werden ontruimd.De aanwezige brandweerlieden konden niet naar binnen omdat hun kleding onvoldoende bescherming bood. Een gaspakteam uit Rotterdam werd opgeroepen en arriveerde onder politiebegeleiding rond 22.30 uur. Pas toen konden brandweerlieden in gaspakken het bedrijf betreden.

Ditmaal vielen er geen slachtoffers. Maar wat als er bij een volgend incident mensen binnen liggen die direct gered moeten worden? Moeten zij dan eveneens twee uur wachten totdat een gaspakteam vanuit Rotterdam in Zuidoost-Brabant arriveert? Bij blootstelling aan giftige of bijtende stoffen kan iedere minuut tellen. Twee uur wachten is dan geen theoretisch probleem, maar kan het verschil betekenen tussen tijdige hulp, zwaar letsel of erger.

Regio erkent niet aan regels te voldoen

De wet schrijft voor dat iedere veiligheidsregio beschikt over een eenheid voor de bestrijding van ongevallen met gevaarlijke stoffen. Die moet onder meer acht gaspakdragers tellen en binnen dertig minuten na alarmering op de incidentlocatie met haar taken beginnen. De brandweer erkent zelf:

“Op dit moment voldoen wij niet aan de artikelen 4.1.1, 4.1.3 en 4.2.2 van het Besluit veiligheidsregio’s.”

Het regionale team werd op 30 juli buiten dienst gesteld vanwege problemen met vakbekwaamheid en materieel. De regio had eerder al besloten niet meer te investeren in het opleiden en oefenen van gaspakdragers. De regio verwijst naar een landelijke koers waarbij zes specialistische teams de gevaarlijkste incidenten gaan ondersteunen. Die teams hebben volgens overkoepelende organisatie Brandweer Nederland echter anderhalf tot twee uur nodig om overal in Nederland inzetbaar te zijn. Dat is aanzienlijk langer dan de wettelijk voorgeschreven dertig minuten.

Een landelijk beleidsbesluit zet de wet niet buiten werking. Zolang het Besluit veiligheidsregio’s niet is aangepast, moet brandweer zich eraan houden. Door het eigen team alvast buiten dienst te stellen, negeert de regio feitelijk de geldende wettelijke eisen.

Informatie en zorgplicht 

Het algemeen bestuur en de Inspectie Justitie en Veiligheid zijn niet afzonderlijk geïnformeerd over het buiten dienst stellen van het gaspakkenteam. Een concreet tijdelijk alternatief dat wél binnen dertig minuten inzetbaar is, ontbreekt. De VRBZO heeft de gaspakdekking daarmee slecht geregeld. In Eindhoven liep het gelukkig goed af. Maar bij een incident met slachtoffers is “We zijn onderweg, maar het kan even duren” geen geruststellend antwoord.

De veiligheidsregio heeft zelf ook een toezichthoudende taak, onder meer op het gebied van preventie en de naleving van wettelijke voorschriften. Hoe serieus moeten bedrijven zo’n overheidsorganisatie nog nemen als zij zelf erkent niet aan de wet te voldoen? Bovendien is deze situatie de VRBZO niet overkomen: het buiten dienst stellen van het gaspakkenteam was een welbewuste keuze. Een keuze die desastreuze gevolgen kan hebben.